Казакстандан дан жана ун экспорт келишимдери боюнча авансты жана чыгымдарды кайтарып алуу

Казакстандан дан жана ун экспорт келишимдери боюнча авансты жана чыгымдарды кайтарып алуу

Жеткирбөө, жарым-жартылай жеткирүү, сапатсыз товар — 2024–2026-жылдардагы практика

Бул материал Казакстан Республикасынын адвокаты тарабынан даярдалган.

Эгер майда-чүйдөсүнө чейин кирүүгө убактыңыз жок болсо — мага түз кайрылсаңыз болот.

📞 WhatsApp / телефон: +7 702 847 80 20
📧 Email: garantplus.kz@mail.ru
👉 Алгачкы консультация — акысыз

Сиз каалаган тилде жаза аласыз. Мен котормону өзүм уюштурам жана юридикалык жактан так, түшүнүктүү жооп берем — бул акчалай тобокелдиктерди азайтат.

⚠️ Эгер сиз Казакстандагы соттор, татаал процессуалдык тартиптер жана акча жоготуу коркунучу менен өзүңүз алектенгиңиз келбесе — жөн гана жазыңыз.

Эмне үчүн Казакстандан дан жана ун экспортунда көйгөйлөр көбөйдү

Акыркы жылдары Казакстандан буудай, арпа, жүгөрү, ун жана май өсүмдүктөрүнүн экспорту кескин өстү. Кыргызстандык импортёрлор үчүн бул рынок түшүнүктүү көрүнөт: жакын аралык, тааныш логистика, стандарттуу келишимдер.

Бирок дал ушул тармакта 2024–2026-жылдары аванстарды жоготуу жана акчаны кайтара албоо фактылары кескин көбөйдү. Практика көрсөткөндөй, көп келишимдер башынан эле жогорку тобокелдик менен же атайын түзүлгөн схемалар аркылуу жасалат.

Көпчүлүк ката — мындай абалды кадимки коммерциялык талаш катары кабыл алуу. Чындыгында болсо, көп учурда сөз алдын ала пландалган акчаны чыгарып кетүү схемалары жөнүндө болуп жатат.

Эң кооптуу нерсе — убакытты жоготуу

Кыргызстандык компаниялар адатта:

«дагы күтө туралы» деп ойлошот;
жеткирүүчүгө ишенип, сүйлөшүүлөрдү узартышат;
сотко кеч кайрылышат;
камсыздоо чараларын колдонбойт.
Натыйжада, сот чечими чыккан учурда:

компаниянын эсептери бош;
мүлк чыгарылып кеткен;
реалдуу өндүрүү мүмкүн эмес.
Сот чечими бар — акча жок.

Толугу менен жеткирбөө: баары эле жөнөкөй эмес

Товар таптакыр жеткирилбеген учурлар эң түшүнүктүү көрүнөт. Бирок Казакстандын соттук практикасында мындай иштер автоматтык түрдө утулбайт.

Жеткирүүчү көбүнчө төмөнкү себептерге таянат:

вагондордун жетишсиздиги;
логистикалык көйгөйлөр;
аба ырайы;
экспорттук чектөөлөр;
форс-мажор.
Эгер бузуу өз убагында жана туура катталбаса, сот муну милдеттенменин кечиктирилиши катары баалашы мүмкүн.

Жарым-жартылай жеткирүү — ишенимди сактаган алдамчылык

Акыркы жылдары кеңири колдонулган схема:

көлөмдүн 10–20% жеткирүү;
келишим аткарылып жаткандай көрүнүш жаратуу;
калганын «жакын арада» беребиз деп убада кылуу.
Иш жүзүндө бул:

убакыт утуп алуу;
негизги акчаны чыгарып кетүү;
компанияны формалдуу банкроттукка даярдоо.
Эгер жеткирүүчү башынан эле толук көлөмдү жеткирүүгө мүмкүнчүлүгү болбогону далилденсе, жарым-жартылай жеткирүү аны жоопкерчиликтен куткарбайт.

Сапатсыз дан же ун — эң көп талаш чыккан аймак

Көбүнчө төмөнкүдөй көйгөйлөр чыгат:

башка партияга тиешелүү сертификаттар;
лабораториялык протоколдордун бурмаланышы;
данды аралаштыруу;
тоюттук данды азык-түлүк даны катары жеткирүү;
клейковина, нымдуулук, күлдүүлүк көрсөткүчтөрүнүн айырмасы.
Импортёр көп учурда сапатсыздыкты товар келгенден кийин гана билип калат. Далилдер туура жыйналбаса, сот муну жөнөкөй коммерциялык талаш катары карайт.

Дан квитанциялары — коопсуздуктун жалган иллюзиясы

Дан квитанциялары көп учурда ишеним жаратуучу фактор катары көрсөтүлөт. Бирок практикада:

дан банктын күрөөсүндө болушу мүмкүн;
бир эле партия бир нече келишимде колдонулат;
элеватор товарга ээлик кылуу укугун тастыктабайт.
Текшерүүсүз мындай документтер келечектеги сот ишине алып келет.

Эмне үчүн өз алдынча өндүрүү дээрлик иштебейт

Кеңири тараган каталар:

бузууга туура эмес юридикалык баа берүү;
камсыздоо чараларынсыз доо коюу;
байланышкан жактар менен иштебөө;
кылмыш-укуктук механизмдерди колдонбоо.
Натыйжа:

Чечим бар, акча жок.

Чыныгы иштеген стратегия кандай болушу керек

Натыйжалуу стратегия доодон эмес, долбоордун активдерин талдоодон башталат:

акчанын кыймылы;
байланышкан компаниялар;
директордун жана бенефициарлардын мүлкү;
логистика жана элеваторлор.
Андан кийин эң туура жол тандалат:

жарандык;
кылмыштык;
же айкалышкан стратегия.
Кээ бир учурларда акча узак сот процессисиз эле кайтарылат — убагында көрүлгөн чаралардын эсебинен.

Эмне үчүн Казакстандагы адвокат чечүүчү роль ойнойт

Мындай иштерди алыстан натыйжалуу жүргүзүү мүмкүн эмес.

Жергиликтүү адвокат гана:

кылмыш ишин козгой алат;
активдерди чыгарып кетүүдөн мурда камакка алат;
сот аткаруучулары менен иштейт.
Экспорттук талаштарда ылдамдык жана жергиликтүү практиканы билүү эң маанилүү.

Кыргызстандык импортёрлор үчүн менин сунушум

Мен бош убадаларды бербейм.

Менин максатым:

акчаны кайтарып берүү;
же эмне үчүн кайтаруу мүмкүн эместигин ачык айтуу.
Иш документтерди талдоодон жана реалдуу баалоодон башталат.

📞 WhatsApp: +7 702 847 80 20
📧 Email: garantplus.kz@mail.ru

Эгер сиз Казакстандан:

дан же ун жеткирилбей калган;
жарым-жартылай жеткирүү болгон;
сапатсыз товар алган;
болсоңуз — ар бир кечиккен күн сизге каршы иштейт.

© 2026, Адвокат Сагиданов С.С. Бардык укуктар корголгон.