Qazaxıstanda Məhkəməyə Necə İddia Vermək Olar

Qazaxıstanda Məhkəməyə Necə İddia Vermək Olar

2026-cı il üçün vəkilin tam və praktik bələdçisi (Azərbaycan üçün)
Əgər siz Azərbaycan Respublikasının vətəndaşısınızsa və ya Azərbaycan şirkətini, sahibkarını, investorunu təmsil edirsinizsə və Qazaxıstan Respublikasında qeydiyyatda olan şəxs və ya şirkətlə hüquqi mübahisəniz varsa, bu halda Qazaxıstan məhkəmələrində iddianın düzgün şəkildə verilməsi həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Bu məqalədə siz addım-addım öyrənəcəksiniz:

• iddia ərizəsi necə düzgün hazırlanmalıdır;
• formal səhvlər səbəbindən iddianın geri qaytarılmasının qarşısı necə alınır;
• hüquqlarınızı və vəsaitinizi real olaraq necə qorumaq olar.

Bu yazı sadəcə rəsmi təlimatların izahı deyil.
Bu, 2024–2026-cı illərin real məhkəmə təcrübəsinə əsaslanan praktik yol xəritəsidir.

Müəllif:
Vəkil Saqidanov Samat
Təcrübə sahəsi: mülki və iqtisadi mübahisələr, beynəlxalq mübahisələr, avansın qaytarılması, müqavilə mübahisələri
Yurisdiksiya: Qazaxıstan Respublikası

📞 WhatsApp / Telefon: +7 702 847 80 20
🌐 Veb sayt: www.garantplus.kz
📧 E-mail: garantplus.kz@mail.ru

👉 Əgər detallarla vaxt itirmək istəmirsinizsə — mənimlə birbaşa əlaqə saxlayın.
👉 Mənə istənilən dildə (azərbaycanca, rusca, ingiliscə, ərəbcə və s.) yaza bilərsiniz.
Mən tərcüməni özüm təşkil edirəm və hüquqi baxımdan dəqiq, risksiz cavab təqdim edirəm.

Niyə bu məqalə rəsmi saytların təlimatlarından daha vacibdir?
“Qazaxıstanda iddia necə verilir?” sualı ilk baxışdan sadə görünür.
Amma praktikada ən ciddi səhvlər məhz bu mərhələdə edilir.

Dövlət portalları adətən yalnız bunları izah edir:

• haraya klikləmək lazımdır;
• hansı formanı doldurmaq lazımdır.

Lakin əsas suala cavab vermir:
Səhv etsəniz nə baş verəcək?

Qazaxıstan məhkəmələri:

• sizin əvəzinizə mətni düzəltməyə borclu deyil;
• hansı sübutların lazım olduğunu izah etmir;
• səhvin nəticələri barədə xəbərdarlıq etmir.

❗ İddia ərizəsində edilən tək bir səhv, həmin mübahisə üzrə məhkəməyə yolunuzu birdəfəlik bağlaya bilər.

Bu səbəbdən bu məqalə:

• “texniki təlimat” deyil;
• real risklərə əsaslanan praktiki rəhbərdir.

Əgər Qazaxıstan məhkəməsinə iddia vermək niyyətindəsinizsə,
bu yazını diqqətlə oxumaq risklərinizi əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaq.

İddia nədir və nə vaxt verilməlidir?
İddia — pozulmuş hüququn müdafiəsi üçün məhkəməyə edilən rəsmi müraciətdir.
İddia verildiyi andan:

• məhkəmə prosesi başlayır;
• prosesi “dayandırmaq” və ya “yenidən başlamaq” çox vaxt mümkün olmur.

Qazaxıstanda iddialar əsasən aşağıdakı hallarda verilir:

• borclu müqaviləni icra etmir;
• ödənilmiş vəsait geri qaytarılmır;
• maddi zərər vurulub;
• ailə, əmək və ya əmlak hüquqları pozulub;
• dövlət orqanı ilə mübahisə başqa yolla həll olunmayıb.

⚠️ Vacib qeyd (Azərbaycan oxucusu üçün):
Məhkəmə emosiyalar üçün yer deyil.
Burada yalnız qaydalar, prosedur və sübutlar işləyir.

Əgər forma, müddət və ya qayda pozularsa:
➡️ Məhkəmə işin mahiyyətinə baxmadan iddianı geri qaytaracaq.

Qazaxıstanda iddianın hüquqi əsası
İddianın verilməsi əsasən
Qazaxıstan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi ilə tənzimlənir.

Bu Məcəllə müəyyən edir:

• iddia ərizəsinə qoyulan tələbləri;
• verilmə qaydasını;
• müddətləri;
• iddianın geri qaytarılması və ya rədd edilmə əsaslarını.

Həmçinin tətbiq olunur:

• Mülki Məcəllə (mübahisənin mahiyyəti üzrə);
• Vergi Məcəlləsi (dövlət rüsumu);
• “Məhkəmə sistemi və hakimlərin statusu haqqında” qanun;
• elektron məhkəmə icraatı və rəqəmsal imza qaydaları.

⚠️ 2025–2026-cı illərdə mühüm dəyişiklik:
Qazaxıstan məhkəmələri, xüsusilə onlayn müraciətlərdə,
formal tələblərə son dərəcə sərt yanaşır.

Ən kiçik texniki və ya formal səhv:
➡️ iddianın dərhal geri qaytarılmasına səbəb olur.

İddia əslində haradan başlayır?
Ən geniş yayılmış səhv — dərhal iddia mətnini yazmağa başlamaqdır.
Bu isə çox vaxt:

• iddianın geri qaytarılması;
• və ya məhkəmədə uduzmaqla nəticələnir.

İlk cümləni yazmazdan əvvəl, mütləq dörd əsas suala cavab verilməlidir:

1️⃣ Aidiyyətlilik (səlahiyyət): iddia hansı məhkəməyə verilməlidir?
Ümumi qayda:
İddia cavabdehin qeydiyyatda olduğu və ya yaşadığı yer üzrə məhkəməyə verilir.

Lakin çoxsaylı istisnalar mövcuddur:

• müqavilə üzrə müəyyən edilmiş aidiyyətlilik;
• müstəsna aidiyyətlilik (daşınmaz əmlakla bağlı işlər);
• ixtisaslaşmış məhkəmələr (iqtisadi, inzibati və s.).

📌 Yanlış məhkəmənin seçilməsi:
➡️ iddianın avtomatik geri qaytarılması deməkdir.

2️⃣ Məhkəməyə qədər (pretensiya) mərhələsi məcburidirmi?
Bir çox iş kateqoriyası üzrə:
məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl
yazılı tələb (pretensiya) göndərmək mütləqdir.

Xüsusilə:

• müqavilə mübahisələri;
• biznes subyektləri ilə mübahisələr;
• bəzi istehlak və iqtisadi işlər üzrə.

Əgər bu mərhələ keçilməyibsə:

• məhkəmə iddianı baxılmamış saxlayacaq;
• vaxt itiriləcək;
• dövlət rüsumu yenidən ödəniləcək.

⚠️ Kritik detal:
Pretensiyada göstərilən tələblər, əsaslandırma və nəticə hissəsi
sonradan veriləcək iddia ərizəsi ilə tam eyni olmalıdır.

Ən kiçik fərq belə:
➡️ məhkəməyə pretensiya qaydasının pozulduğunu əsaslandırmaq üçün kifayətdir.

Göndərilmiş sənədi sonradan “düzəltmək”
praktik olaraq mümkün deyil.

3️⃣ İddia müddəti (iddia müddətinin ötürülməsi ilə bağlı miflər)
Əksər mülki işlər üzrə iddia müddəti 3 ildir.
Lakin istisnalar mövcuddur:

• əmək mübahisələri;
• ailə hüququ;
• xüsusi tələb kateqoriyaları.

📌 Vacib məqam:
Qazaxıstan məhkəməsi iddia müddətini cavabdeh susduğu halda belə tətbiq edə bilər.

❗ Geniş yayılmış yanlış fikir:
3 il keçibsə, iddia verməyin mənası yoxdur.

Əslində isə:
Qanuna əsasən, məhkəmə iddianı istehsalata qəbul etməyə borcludur,
və yalnız cavabdeh yazılı vəsatət təqdim edərsə, iddia müddətini tətbiq edə bilər.

Bu o deməkdir ki:
peşəkar proses strategiyası və cavabdehin passivliyi olduqda,
siz uzun müddət əvvəl “ümidsiz” saydığınız borcu belə geri ala bilərsiniz.

Bu fakt bir daha sübut edir ki,
Qazaxıstanda işin nəticəsi yalnız faktlardan yox, prosessual bacarıqdan asılıdır.

4️⃣ Sizdə sübut var, yoxsa sadəcə haqlı olduğunuzu düşünürsünüz?
Məhkəmə:

• hisslərə yox;
• yalnız sübutlara baxır.

Əhəmiyyətli sübutlar:

• müqavilə;
• yazışmalar (e-mail, messencerlər);
• ödəniş sənədləri;
• aktlar;
• ekspertiza rəyləri.

Sübut zənciri zəifdirsə:

• iddia qəbul ediləcək;
• lakin iş uduzulacaq.

⚠️ Əsas proses qaydası:
Qazaxıstan məhkəməsi tərəflər üçün sübut toplamır.

“Onsuz da məhkəmə başa düşər” yanaşması
demək olar ki, həmişə məğlubiyyətlə nəticələnir.

📌 Hüquqi incəlik:
Məhkəmə yalnız o halda sənədlərin tələb olunmasına kömək edəcək ki,
siz əvvəlcə həmin sənədləri özünüz almağa cəhd etdiyinizi və imtina aldığınızı sübut edəsiniz.

Məhz buna görə vəkil:

• iddiadan əvvəl sorğular göndərir;
• bu sorğuların cavabları gəlməsə belə,
  sonradan məhkəmə üçün əsas rol oynayır.

QAZAXISTANDA DÜZGÜN İDDİA ƏRİZƏSİ NECƏ OLMALIDIR
İddia ərizəsi:

• qısa;
• sistemli;
• emosiyasız;
• hüquqi baxımdan dəqiq olmalıdır.

Mütləq daxil edilməlidir:

• məhkəmənin adı;
• iddiaçı və cavabdehin məlumatları;
• faktların xronoloji təsviri;
• hüquqi əsaslandırma (qanun maddələri ilə);
• konkret tələblər;
• iddianın qiyməti (tətbiq edilirsə);
• əlavə olunan sənədlərin siyahısı.

❗ Ən kritik məqam — tələblərin düzgün formalaşdırılmasıdır.

⚠️ Proses tələsi: Məhkəmə yalnız sizin tələb etdiyinizi araşdırır
Qazaxıstan mülki prosesində
dispozitivlik prinsipi tətbiq olunur.

Bu o deməkdir ki:

• hakim tələbləri dəyişə bilməz;
• səhv tələb → işin uduzulması.

Məsələn:
Tikinti mübahisəsində:

• aktlar imzalanmayıbsa,
• birbaşa pul tələb etmək olmaz.

Əvvəl:

• aktların etibarlı hesab edilməsi;
  sonra:
• pul tələbi irəli sürülməlidir.

Eyni qayda dövlət orqanları ilə mübahisələrə də aiddir.

Bu ardıcıllıq pozularsa:
➡️ məhkəmə iddianı rədd edəcək.

👉 Nəticə:
Haqlı olsanız belə, yanlış hüquqi mexanizm seçsəniz — uduzacaqsınız.

Dövlət rüsumu: ən bahalı səhvlər harada edilir?
Dövlət rüsumu ödənilmədən:
➡️ iddia qəbul edilmir.

Rüsum aşağıdakılardan asılıdır:

• mübahisənin xarakteri;
• iddiaçının statusu;
• tələb olunan məbləğ.

⚠️ 1 tenge fərq belə iddianın geri qaytarılmasına səbəb olur.

Maliyyə tələləri
Aşağıdakı 4 şərt eyni anda yerinə yetirilməlidir:

1.      düzgün məbləğ;

2.      düzgün məhkəmə;

3.      düzgün vergi rekvizitləri;

4.      rüsumun iddiaçı tərəfindən ödənilməsi.

❌ Şirkət işi üzrə rüsumu direktor fiziki şəxs kimi ödəyərsə — geri qaytarılacaq.
❌ Vətəndaş işi üzrə qohum ödəyərsə — geri qaytarılacaq.

Bu xırda görünən səhvlər:

• aylarla gecikmə;
• rüsumun təkrar ödənilməsi;
• borclunun aktivlərini gizlətməsi riskinə səbəb olur.

Niyə müstəqil iddiaların çoxu nəticəsiz qalır?
Təcrübəmə görə:

• iddiaların böyük hissəsi geri qaytarılır;
• ya da formal səbəblərlə uduzulur.

Səbəb:

• haqsızlıq yox;
• prosessual səhvlərdir.

📊 Statistika:
Müstəqil verilən iddiaların təxminən 60%-i
mahiyyətə baxılmadan yekunlaşır.

BU MƏRHƏLƏDƏ DAYANIN
Əgər buraya qədər oxumusunuzsa:
➡️ məsələ doğrudan da ciddidir.

Və məhz bu anda ən təhlükəli səhv edilir —
tələsik iddia vermək.

Qısa hüquqi analiz:

• aylarla vaxt qazandırır;
• xərcləri azaldır;
• işin taleyini həll edir.

👉 Vəkillə ilkin yoxlama:
xərc yox, təhlükəsizlik mexanizmidir.

Onlayn təqdimetmə və risklər (2026)
2024–2026-cı illərdə Qazaxıstanda:
iddiaların demək olar ki, hamısı
“Məhkəmə kabineti” vasitəsilə verilir.

E-mail ilə göndərilən iddialar:
❌ hüquqi qüvvəyə malik deyil.

Səbəb:

• göndərənin şəxsiyyəti təsdiqlənmir;
• imzanın həqiqiliyi yoxdur.

Tələb olunur:

• elektron imza (ЭЦP);
• office.sud.kz qeydiyyatı;
• PDF formatlı sənədlər;
• onlayn rüsum ödənişi.

⚠️ Sistem xətaları dərhal bildirmir.
Yanlış format və ya boş xana:
➡️ günlər sonra iddianın geri qaytarılması.

Bu vaxt ərzində:

• iddia müddəti keçə bilər;
• cavabdeh aktivlərini çıxara bilər.

Ən təhlükəli 5 səhv
1.      Pretensiya mərhələsinin ötürülməsi

2.      Yanlış məhkəmə

3.      Etibarsız nümayəndəlik

4.      Yanlış hesablanan rüsum

5.      İnternet şablonları

⚡ Nəticə:
100% haqlı olsanız belə — iş uduzulur.

Niyə vəkillə işləmək vacibdir?
Müstəqil iddia:

• yalnız kiçik məbləğlər üçün uyğundur.

Biznes, beynəlxalq və investisiya mübahisələrində:

• strategiya;
• sübutların toplanması;
• düzgün hüquqi mövqe
  həlledicidir.

Təcrübəm:
15+ il Qazaxıstanda
Azərbaycan şirkətləri də daxil olmaqla
beynəlxalq mübahisələr.

Apostil, tanınma, icra:
— hamısı bir mərkəzdən.

Əlaqə və CTA
📞 WhatsApp / Telefon: +7 702 847 80 20
📧 E-mail: garantplus.kz@mail.ru
🌐 www.garantplus.kz

💡 İddia öncəsi yoxlama:
vaxtınıza qənaət edir və riski 70% azaldır.

Nəticə
Qazaxıstanda iddia vermək:
— texniki proses deyil,
— strateji qərardır.

Bir səhv:
➡️ məhkəməyə yolu bağlaya bilər.

Risk etməyin.

👉 Sənədlərinizi yoxladın.
👉 Mənə istənilən dildə yazın —
tərcüməni və hüquqi analizi şəxsən özüm edəcəyəm.

© Vəkil Saqidanov S.S.
Bütün hüquqlar qorunur.