Qozog'istonga uskuna yoki tovar yetkazib berish: agar xaridor haqini to'lamasa va tovarni qaytarmasa nima qilish kerak?

Agar siz ushbu matnni o'qiyotgan bo'lsangiz — vaziyat allaqachon xavfli bosqichda.

Qozog'istonga uskuna yoki tovar yetkazib berish kamdan-kam hollarda darhol muammolar bilan tugaydi. Muammolar keyinroq boshlanadi — qachonki:

• uskuna allaqachon yetkazib berilgan va qabul qilingan bo'lsa;

• montaj ishlari yakunlangan bo'lsa;

• uskuna ishlab chiqarishda ishlatilayotgan bo'lsa;

• pullar kelib tushmagan yoki qisman kelib tushgan bo'lsa;

• xaridor tovarni qaytarishdan bo'yin tovlayotgan bo'lsa.

Ushbu bosqichda yetkazib beruvchi odatda masalani «vaqtincha cho'zildi» deb hisoblaydi. Amaliyotda esa — xavf allaqachon yuzaga kelib bo'lgan.

Har bir kechiktirilgan kun:

• uskunani qaytarib olish imkoniyatini kamaytiradi;
• xaridorga aktivlarni olib chiqib ketishga imkon beradi;
• haqiqiy undiruvni qiyinlashtiradi.

Ushbu nashr Ostona shahar advokatlar hay'ati advokati Sagidanov Samat Serikovich tomonidan tayyorlangan.

Agar sizda tafsilotlarni o'rganishga vaqtingiz bo'lmasa — men bilan to'g'ridan-to'g'ri bog'lanishingiz mumkin.

📞 WhatsApp / telefon: +7 702 847 80 20

📧 Email: garantplus.kz@mail.ru

👉 Dastlabki maslahat — bepul

Siz istalgan tilda yozishingiz mumkin. Men mustaqil ravishda tarjimani tashkil qilaman va har qanday tushunmovchiliklar hamda moliyaviy xavflarni istisno qilish uchun sizga to'g'ri va yuridik jihatdan aniq javob beraman. Sizga WhatsApp orqali xabar yozish kifoya, men matnni tarjima qilaman va sizga kerakli tilda javob beraman hamda tarjimonni jalb qilaman.

⚠️ Agar siz Qozog'iston sudlari, protsessual nozikliklar bilan shug'ullanishni va pulingizni xavf ostiga qo'yishni istamasangiz — shunchaki yozing.

Nima uchun aynan uskuna yetkazib berish — bitimlarning eng zaif toifasi hisoblanadi?

Uskuna — bu oddiy tovar emas. Qozog'istonda bunday nizolar boshqa sud va amaliy mantiqqa ega, chunki:

• yetkazib berish summalari yirik (yuz minglab va millionlab dollar);
• ko'pincha garov yoki bank kafolati mavjud bo'lmaydi;
• uskuna to'liq to'lov amalga oshirilgunga qadar topshiriladi;
• aktiv jismoniy jihatdan xaridorning ixtiyorida bo'ladi;
• uskunadan foyda olish uchun foydalanilishi mumkin.

Natijada xaridor:

• aktiv ustidan nazoratni qo'lga kiritadi;
• undan pul ishlab topadi;
• yetkazib beruvchi esa — agar vaqtida harakat qilmasa — pulsiz va bosim o'tkazish vositalarisiz qoladi.

Chet ellik yetkazib beruvchilarning asosiy xatosi

Xitoy, YeI, Turkiya, AQSh va boshqa mamlakatlar kompaniyalari yo'l qo'yadigan asosiy xato — kutish va muzokaralar olib borishdir.

Odatdagi iboralar:

• «ular to'lashga va'da berishmoqda»;
• «sheriklik munosabatlarini saqlab qolish kerak»;
• «biz keyinroq arbitrajga murojaat qilamiz»;
• «chet eldagi yuristlar allaqachon masala bilan shug'ullanishmoqda».

Qozog'istonda bu deyarli har doim bir xil yakunlanadi:

• uskuna ishlatiladi;
• aktivlar olib chiqib ketiladi;
• sud paytida qarzdorda rasmiy yuridik shaxsdan boshqa hech narsa qolmaydi.

Qozog'iston qonunchiligi chet ellik yetkazib beruvchiga haqiqatda nimalarga ruxsat beradi?

Qozog'iston Respublikasi qonunchiligiga ko'ra, chet el kompaniyasi rezidentlar bilan teng huquqlarga ega. Agar uskuna Qozog'iston hududida bo'lsa, yetkazib beruvchi quyidagilarga haqli:

1.      Yetkazib berish shartnomasi bo'yicha qarzdorlikni undirish;

2.      To'lov muddati o'tganligi uchun foizlarni undirish;

3.      Zararlarni va uskunadan foydalanganlik uchun kompensatsiyani undirish;

4.      Uskunani o'zganing noqonuniy egaligidan talab qilib olish;

5.      Uskunani xatlashga va undan foydalanishni taqiqlashga erishish;

6.      Begonalashtirish, demontaj qilish va qayta sotishni bloklash;

7.      Qarzni xaridorning boshqa mol-mulki hisobidan undirish.

Asosiy jihat: Qozog'iston sudi hatto quyidagi hollarda ham to'liq yurisdiksiyaga ega:

• yetkazib beruvchi — chet el kompaniyasi bo'lsa;
• shartnoma chet tilida bo'lsa;
• qo'llaniladigan huquq — Qozog'iston huquqi bo'lmasa ham.

Nima uchun «uskuna montaj qilingan» degan vaj ish bermaydi?

Qarzdorlarning eng ko'p tarqalgan vajlaridan biri — montaj qilinganligi sababli uskunani qaytarishning imkonsizligidir.

Yuridik nuqtai nazardan:

• montaj qilish mulk huquqini keltirib chiqarmaydi;
• to'lovsiz foydalanish asossiz boyib ketish deb baholanadi;
• tijorat maqsadida foydalanish yetkazib beruvchining pozitsiyasini kuchaytiradi, zaiflashtirmaydi.

Sud quyidagilarga haqli:

• uskunaning to'liq qiymatini undirish;
• foydalanish davri uchun haq undirish;
• aktivni qaytarish majburiyatini yuklash;
• undiruvni xaridorning boshqa mol-mulkiga qaratish.

Natija kaliti: Ta'minlash choralari (da'voni ta'minlash)

Uskunalar bo'yicha nizolarda hamma narsani ta'minlash choralari hal qiladi.

Ularsiz: uskuna ishlatilishda davom etadi, qismlarga ajratilishi yoki qayta sotilishi mumkin, qarzdorning aktivlari yo'qoladi.

Ta'minlash choralari bilan sud quyidagilarni amalga oshirishi mumkin:

• uskunani xatlash;
• undan foydalanishni taqiqlash;
• ko'chirish va demontaj qilishni taqiqlash;
• xaridorning hisob raqamlari va mol-mulkini xatlash.

Amaliyotda aynan uskunani xatlash ko'p hollarda:

• xaridorni ixtiyoriy ravishda to'lashga majbur qiladi;
• tezkor tinchlik bitimiga olib keladi;
• aktivni yo'qotishdan saqlab qoladi.

Haqiqatda ishlaydigan harakatlarning bosqichma-bosqich strategiyasi

1.      Shoshilinch yuridik tahlil: Yetkazib berish shartnomasi shartlari, to'lov tartibi, qaytarish shartlari, qo'llaniladigan huquq va xaridorning aktivlari tekshiriladi. Maqsad — qanday choralarni darhol qo'llash mumkinligini tushunish.

2.      Qonunbuzarlikni protsessual mustahkamlash: Shunchaki e'tiroz (pretenziya) emas, balki muddati o'tganlikni qayd etuvchi, foizlar hisoblanishini boshlovchi va sud hamda xatlov uchun zamin tayyorlovchi hujjat shakllantiriladi.

3.      Ta'minlash choralari to'g'risida ariza berish: Aynan shu bosqichda butun ishning natijasiga poydevor qo'yiladi. Sud da'voni mazmunan ko'rib chiqqunga qadar choralar ko'rishi mumkin.

4.      Qozog'iston iqtisodiy sudiga da'vo berish: Da'vo xaridor ro'yxatdan o'tgan joy bo'yicha yoki shartnomada ko'rsatilgan sudlovga tegishlilik bo'yicha beriladi. Chet el kompaniyasidan Qozog'istonga kelish talab etilmaydi — hamma narsani ishonchnoma orqali amalga oshirish mumkin.

5.      Qarorning haqiqiy ijrosi: Sud ijrochisining ishini nazorat qilish: mol-mulkni qidirish, undiruvni qaratish, uskuna yoki aktivlarni realizatsiya qilish, pullarning haqiqatda kelib tushishi.

Nima uchun xalqaro yuridik firmalar Qozog'istonda ko'pincha natija bermaydi?

Ko'pgina yetkazib beruvchilar xalqaro yuridik firmalarga murojaat qilishadi, ular:

• yaxshi memorandumlar yozishadi;
• muzokaralar olib borishadi;
• arbitraj da'volarini berishadi.

Lekin:

• Qozog'iston sudlarida ishlamaydilar;
• ta'minlash choralarini qo'llamaydilar;
• qarorlar ijrosini nazorat qilmaydilar.

Natijada yetkazib beruvchi: pul yoki uskunaning haqiqiy qaytarilmagan rasmiy qarorni qo'lga kiritadi.

Uskunani yo'qotishga olib keladigan odatiy xatolar:

• «ixtiyoriy to'lov»ni kutish;
• faqat chet el arbitrajiga tayanib qolish;
• uskunani xatlashning mavjud emasligi;
• Qozog'istondagi advokatga kech murojaat qilish;
• advokatlik litsenziyasiga ega bo'lmagan maslahatchilar orqali ishlash.

Nima uchun bunday ishlarda aynan Qozog'istondagi advokat kerak?

Faqat advokat:

• Qozog'iston Respublikasi sudlarida manfaatlarni himoya qilishga haqli;
• ta'minlash choralarini kiritadi;
• sud va ijrochilar bilan hamkorlik qiladi;
• kasbiy mas'uliyatni o'z zimmasiga oladi.

Uskuna yetkazib berish bo'yicha ishlarda yuridik xato millionlarga tushishi mumkin.

Chet ellik yetkazib beruvchilar uchun shoshilinch yuridik yordam

Sagidanov Samat Serikovich

advokat, Ostona shahar advokatlar hay'ati a'zosi

Telefon / WhatsApp: +7 702 847 80 20

Email: garantplus.kz@mail.ru

Chet el kompaniyalari bilan masofadan turib ishlayman.

Rus, ingliz, xitoy va turk tillarida muloqot qilish imkoniyati mavjud.

👉 Dastlabki maslahat — bepul

Siz istalgan tilda yozishingiz mumkin. Men mustaqil ravishda tarjimani tashkil qilaman va har qanday tushunmovchiliklar hamda moliyaviy xavflarni istisno qilish uchun sizga to'g'ri va yuridik jihatdan aniq javob beraman. Sizga WhatsApp orqali xabar yozish kifoya, men matnni tarjima qilaman va sizga kerakli tilda javob beraman.

Yakun

Agar uskuna allaqachon Qozog'istonda bo'lsa-yu, to'lov amalga oshirilmagan bo'lsa — bu shunchaki xavf yoki nizo emas, balki to'g'ridan-to'g'ri mulkiy zarardir. Bunday vaziyatlarda shartnomasi «yaxshiroq» bo'lgan emas, balki aktivni birinchi bo'lib bloklagan va professional tarzda harakat qilgan tomon yutadi.